Ξεφυλλίζοντας σειρές

Η διαπίστωση “Οι σύγχρονες τηλεοπτικές σειρές είναι η νέα λογοτεχνία” αν και υπερβολική, είναι συνηθισμένη σε εγκωμιαστικές κριτικές πολλών (αμερικάνικων κυρίως) σειρών της σύγχρονης χρυσής εποχής της τηλεόρασης. Και είναι αλήθεια ότι αυτές , αφού εκθρόνισαν τις κινηματογραφικές ταινίες και απέκτησαν την πρωτοκαθεδρία στη συνείδηση του κόσμου ως το πλέον δημιουργικό και ευφάνταστο μέσο στην τέχνη της κινούμενης εικόνας, φιλοδοξούν να διεκδικήσουν ζωτικό χώρο από ένα διαφορετικό είδος τέχνης, την λογοτεχνία. Οι καλύτερες από αυτές επιτελούν τις λειτουργίες που κάποτε ήταν άνηκαν αποκλειστικά στα μυθιστορημάτα: ξεδιπλώνουν μια πρωτότυπη ιστορία και πάνω σε αυτή, εκμεταλλευόμενες το προνόμιο της έκτασης, οικοδομούν ένα σύνθετο και πλήρη κόσμο, σκιαγραφούν με διαύγεια τα επιμέρους γνωρίσματα της ανθρώπινης συνθήκης και εξετάζουν με διεισδυτικό βλέμμα τις αδιόρατες ταλαντώσεις του πλέγματος που συνδέει τους χαρακτήρες μεταξύ τους και με το περιβάλλον τους.

 

 

Η σύγκλιση τηλεόρασης και λογοτεχνίας δεν περιορίζεται στα κοινά χαρακτηριστικά του αντίστοιχου καλλιτεχνικού αποτελέσματος, αλλά αναδεικνύεται κυρίως με την ομοιότητα της επίδρασης τους στο εκάστοτε κοινό. Η επαφή με ξένες προς την εμπειρία του θεατή πραγματικότητες ή και με τόσο οικίες που δεν επιτρέπουν την αποστασιοποίηση και τον στοχασμό πάνω σε αυτές, ενεργοποιούν τη σκέψη και πυροδοτούν το διάλογο, όπως ένα καλό βιβλίο. Η προβολή μάλιστα μίας σειράς στο πλανητικό σαλόνι διευρύνει αντίστοιχα τον χώρο ανταλλαγής απόψεων, δικαιολογώντας τον χαρακτηρισμό της τηλεόρασης από την τηλεκριτικό του New Yorker ως“αισθητική εσπεράντο”.

 

 

Το ερέθισμα για στοχασμό είναι τόσο μεγαλύτερο, όσο πιο έντονη η αμφισημία των χαρακτήρων και η συνακόλουθη αμφιθυμία που γεννούν στους θεατές οι πράξεις τους. Είναι χαρακτηριστική η αδυναμία του θεατή να κατατάξει σε σταθερά ηθικά πλαίσια χαρακτήρες όπως ο Walter White (Breaking Bad), ο Jimmy McGill (Better call Saul), o Tony Soprano (Τhe Sopranos) όπως και η μεταβολή της στάσης του απέναντι στις πράξεις και στα παθήματα του Omar (the Wire), του Don Draper (Mad Men), των John και Danny Rayburn (Bloodline). Η πολυπλοκότητα των χαρακτήρων, η ρευστότητα των καταστάσεων, τα αποτελέσματα αντικρουόμενων δυνάμεων αλλά και απρόσμενων συνισταμένων και τελικά η συνύφανση όλων αυτών δυσχεραίνουν την έμφυτη τάση του ανθρώπου να κατηγοριοποιεί και να εντάσσει χαρακτήρες και πράξεις σε προκαθορισμένα πρότυπα για να αισθάνεται ασφαλής.

 

 

Ακόμα πιο έντονα δοκιμάζεται το ανακουφιστικό συναίσθημα της επιβεβαίωσης του αναμενόμενου, από την απρόσμενη αλλαγή του ύφους μίας σειράς. Η κατάταξη πολλών από τις πιο ενδιαφέρουσες σειρές στις γνωστές κατηγορίες είναι πλέον αδύνατη, καθώς ακόμα και στο ίδιο επεισόδιο ή στην ίδια σκηνή εναλλάσσεται η ανορθόδοξη κωμωδία με την πιο διεισδυτική και δραματική ψυχολογική ανάλυση (Bojack Horseman το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, You’re the worst, Transparent, Fleabag). Ακόμα και η καινούργια κατηγορία dramedy δεν μπορεί να περιγράψει με ακρίβεια σειρές όπως το Atlanta.
Έτσι πολυπλοκότητα, η ποικιλία και η απρόβλεπτη μεταβολή στον χρωματισμό, στην ένταση και στις διαστάσεις όχι μόνο του περιεχόμενου αλλά και της μορφής μίας σειράς προσεγγίζει όλο και περισσότερο τις σύνθετες, αβέβαιες, ευμετάβλητες και αμφίσημες καταστάσεις της πραγματικότητας. Το σάστισμα που προκαλείται δημιουργεί την ανάγκη επαναπροσδιορισμού, για τον οποίο οι μανιχαϊστικές θεωρήσεις και οι υπεραπλουστευτικές ερμηνείες αποδεικνύονται απρόσφορες. Αντίθετα, απαιτείται η όξυνση του βλέμματος, η ποιότητα της ακρόασης, η δεκτικότητα στην διαφορετική οπτική, η προσαρμοστικότητα στο απρόβλεπτο, η ανεπτυγμένη ενσυναίσθηση. Με το να προκαλούν τον θεατή να θέτει ερωτήματα, κυρίως προς τον εαυτό του, παρά να προσφέρουν απαντήσεις, οι καλές σειρές όπως και τα καλά βιβλία αποτελούν εργαλεία ενίσχυσης της ικανότητας ανταπόκρισης που απαιτούν τα σύγχρονα ερεθίσματα της πραγματικής ζωής.

 

 

Προφανώς η τηλεόραση δεν θα αντικαταστήσει τα βιβλία. Η λογοτεχνία στηρίζεται στη γλώσσα, στο λόγο που γεννά εικόνες, οι σειρές στις εικόνες που γεμίζουν από το λόγο. Ενδεχομένως η έκθεση και η εξοικείωση του τηλεοπτικού κοινού σε πολύπλοκες και απαιτητικές ιστορίες να το ωθήσει στην αναζήτηση αντίστοιχων ερεθισμάτων στο χώρο της λογοτεχνίας. Η επιτυχημένη τηλεοπτική απόδοση βιβλίων (Game of Thrones, Handsmaid tale, τα πιο πρόσφατα Killing Eve και Patrick Melrose) ίσως ενισχύσει μία τέτοια τάση.
O Groucho Marx είχε πει “Βρίσκω την τηλεόραση πολύ διαπαιδαγωγική. Όποτε κάποιος την ανοίγει, πάω στο άλλο δωμάτιο και διαβάζω ένα βιβλίο”. Σήμερα σε πολλές περιπτώσεις ίσως και εκείνος να συμφωνούσε ότι όταν ανοίγει η τηλεόραση, ξεπετιέται από μέσα ένα βιβλίο.

Related posts